ESKİDEN DAHA MI DUYARLIYDIK?
Türk töresinden günümüze: Kaybettiğimiz değerler, unuttuğumuz insanlık

Köşe Yazısı | Betül Taşan Aslan
Bir zamanlar bir evde tencere kaynıyorsa komşunun da payı düşünülürdü. Bir kapı çalındığında yalnızca misafir değil, bir gönül de ağırlanırdı. Bir insanın başına bir felaket geldiğinde herkes kendi işine bakıp geçmezdi.
Peki, ne oldu bize?
Aynı sokakta yaşayan insanların birbirini tanımadığı, binlerce insanın bir arada yaşadığı şehirlerde yalnızlığın büyüdüğü, başkasının acısına birkaç saniye bakıp yolumuza devam ettiğimiz bir dönemdeyiz.
Eskiden daha mı duyarlıydık, yoksa bugün insanlığımızı hatırlamakta mı zorlanıyoruz?
Belki de bu sorunun cevabı, unuttuğumuz kültürel değerlerde saklıdır.
Dede Korkut’un anlattığı insanlık
Türk kültürünün önemli eserlerinden Dede Korkut Kitabı, yalnızca kahramanlık hikâyelerinden ibaret değildir. İçinde konukseverlik, paylaşma, aile bağları ve toplumsal dayanışma gibi değerler de vardır.
Dede Korkut anlatılarında misafir ağırlamak, konuğa ikramda bulunmak ve insanlarla bağ kurmak önemli bir yer tutar. Akademik araştırmalar da bu anlatılardaki misafirperverlik anlayışının toplumsal dayanışmayla ilişkisine dikkat çeker.
Bugün kendimize şu soruyu soralım:
Bir yabancının kapımızı çalmasından çekindiğimiz, komşumuzun derdini öğrenmeye vakit ayıramadığımız bir hayatın içinde, bu değerlerin ne kadarını yaşatabiliyoruz?
Elbette geçmişte herkes kusursuz değildi. Ancak geçmişin anlatılarında bize ulaşan güzel bir anlayış vardı: İnsan, yalnızca kendisi için yaşamazdı.
Toy geleneği: Bir sofradan daha fazlası
Eski Türklerde toy, yalnızca yemek yenilen ve eğlenilen bir şölen değildi. Tarihî kaynaklarda toyların toplumsal, siyasi ve yönetsel işlevlerinden de söz edilir. İnsanların bir araya gelmesi, görüş alışverişinde bulunması ve topluluk bağlarının güçlenmesi bu geleneğin önemli yönleri arasındaydı.
Toy geleneğinin farklı dönemlerde farklı biçimler aldığını da unutmamak gerekir.
Peki, bugün aynı sofrada buluştuğumuz insanlarla gerçekten bir araya gelebiliyor muyuz?
Bazen aynı masada oturuyor, fakat birbirimizi dinlemiyoruz. Birbirimizin yüzüne bakmak yerine ekranlara bakıyor, aynı ortamda bulunmayı yakınlık sanıyoruz.
Oysa yakınlık, yalnızca yan yana durmak değildir.
Bir insanın yanında olmakla, onun hayatında yer almak arasında büyük bir fark vardır.
Belki de yeniden öğrenmemiz gereken şey budur: Birlikte olmanın anlamını…
İmece: Benim işim değil, bizim meselemiz!
Anadolu kültüründe kuşaktan kuşağa aktarılan imece geleneği, insanların ortak bir iş için gönüllü olarak bir araya gelmesini ifade eder.
Bir ev yapılırken, hasat zamanı geldiğinde ya da bir ailenin yardıma ihtiyacı olduğunda insanlar güçlerini birleştirebilirdi. Elbette uygulamalar bölgeye ve döneme göre değişirdi.
İmecenin bize hatırlattığı temel düşünce ise bugün de geçerlidir:
Bir insanın yükü, başkalarının desteğiyle hafifleyebilir.
Şimdi çevremize bakalım.
Bir yaşlı yardıma ihtiyaç duyduğunda kaçımız fark ediyoruz? Bir komşumuz zor günlerden geçerken kaçımız kapısını çalıyoruz? Maddi sıkıntı yaşayan, yalnızlık çeken ya da desteğe ihtiyaç duyan birini gördüğümüzde ne kadar sorumluluk alıyoruz?
Her sorunu tek başımıza çözmek zorunda değiliz. Fakat hiçbir şey yapamayacağımızı düşünerek geri çekilmek de zorunda değiliz.
Bazen bir telefon, bazen bir tabak yemek, bazen de içtenlikle sorulan bir “Nasılsın?” insanın hayatında büyük bir fark yaratabilir.
Eskiden herkes daha mı iyiydi?
Hayır. Geçmişi kusursuz bir dünya gibi anlatmak doğru olmaz. Eskiden de haksızlıklar, bencillik ve duyarsızlık vardı. Bugün de hiç tanımadığı insanlara yardım eden, ihtiyaç sahiplerini koruyan ve iyilik için çabalayan insanlar var.
Mesele geçmişi göklere çıkarmak, bugünü bütünüyle kötülemek değil.
Mesele, geçmişten bugüne taşıdığımız değerlerin hayatımızdaki yerini sorgulamak.
Çünkü bir geleneği yaşatmak, yalnızca onu anlatmakla mümkün olmaz. Onu davranışlarımıza yansıtmamız gerekir.
Türk töresinden söz edip büyüğümüzü dinlemiyorsak, dayanışmadan söz edip ihtiyaç sahibini görmezden geliyorsak, misafirperverliğimizle övünüp yalnız yaşayan komşumuzu merak etmiyorsak burada durup düşünmeliyiz.
Değerler, dilimizde kaldığında değil, davranışlarımızda hayat bulduğunda anlam kazanır.
Son söz: Belki de özlediğimiz şey geçmiş değil, birbirimizdik…
Belki de eski günleri özlerken aslında eski evleri, sokakları ya da sofraları özlemiyoruz.
Birbirimizin hayatında daha fazla yer tuttuğumuz günleri özlüyoruz.
Birinin derdini dinlemenin yük değil, insan olmanın gereği sayıldığı zamanları…
Bir iyiliğin karşılık beklemeden yapıldığı, bir acının karşısında insanların sessizce yan yana durabildiği anları…
Bugün teknolojiyle birbirimize her zamankinden daha kolay ulaşabiliyoruz. Peki, kalplerimiz birbirine daha yakın mı?
Belki de asıl mesele burada başlıyor.
Bir toplumun kültürü, yalnızca geçmişinden kalan eserlerde değil, bugün insanına nasıl davrandığında yaşar.
Türk töresi, Dede Korkut’un anlattığı değerler ve Anadolu’nun imece geleneği bize önemli bir şeyi hatırlatıyor: İnsan, insanla güçlenir.
Öyleyse kendimize bir kez daha soralım:
Eskiden daha mı duyarlıydık, yoksa duyarlılığın ne anlama geldiğini bugün yeniden hatırlamaya mı ihtiyacımız var?
Belki de cevap, büyük sözlerde değil; yarın kapısını çalacağımız bir komşuda, dinleyeceğimiz bir insanda ve karşılık beklemeden yapacağımız küçücük bir iyilikte saklıdır.
Çünkü insanlığımızı yaşatmak için geçmişe dönmemize değil, geçmişten öğrendiğimiz güzel değerleri bugün yaşamamıza ihtiyacımız var.
#EskidenDahaMıDuyarlıydık #TürkTöresi #DedeKorkut #TürkKültürü #AnadoluKültürü #UnutulanDeğerler #İnsanlık #Merhamet #Dayanışma #Komşuluk #Geleneklerimiz #KültürelMiras #ToplumsalDuyarlılık #BetülTaşanAslan #KöşeYazısı #bursasanattv #bursagündem #bursaköşeyazı #bursabetültaşanaslanköşeyazı